Mirastan Mal Kaçırma Nedir?

Mirastan mal kaçırma, bir kişinin mirasçıların haklarını ihlal ederek mallarını hukuka aykırı şekilde devretmesi veya mirasçıların saklı paylarına zarar verecek işlemler yapmasıdır. Bu durum genellikle görünüşte bağışlama, satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmeleri gibi gösterilen muvazaalı işlemlerle gerçekleştirilir.

Muvazaa Nedir?

Muvazaa, bir sözleşmenin taraflarının üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uygun olmayan bir işlem yapmasıdır. Bu işlem genelde başka bir sözleşmeyle gizlenir. Türk Borçlar Kanunu'na göre muvazaa, tarafların gerçek iradelerini yansıtmadığından geçersiz kabul edilir.

Muris Muvazaası Nedir?

Muris muvazaası, miras bırakanın mirasçılarını miras haklarından mahrum bırakmak amacıyla yaptığı muvazaalı işlemleri ifade eder. Örneğin, taşınmaz bir bağışlama yerine satış gibi gösterilebilir. Muris muvazaasının unsurları şunlardır:

Görünüşteki işlem (örneğin satış),

Muvazaa anlaşması (taraflar arasında yapılan gizli anlaşma),

Mirasçıları aldatma amacı,

Gizli işlem (genellikle bağışlama)

Mutlak ve Nispi Muvazaa

Mutlak Muvazaa

Mutlak muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla tamamen gerçek dışı bir işlem yapmasıdır. Bu durumda, taraflar arasında yapılan işlemde gerçek bir hukuki ilişki bulunmamaktadır. 

1. Tamamen Geçersizdir: Mutlak muvazaada yapılan işlem hukuki sonuç doğurmaz, çünkü tarafların gerçek iradesini yansıtmaz.

2. Görünüşte İşlem Yoktur: Gerçek bir hukuki ilişki kurulmadığı için işlem tamamen geçersiz sayılır.

3. İspat Yükümlülüğü: Mutlak muvazaayı ispatlamak için yazılı delil, tanık beyanları veya somut olayın özellikleri kullanılabilir. Muvazaa anlaşmasının varlığı özellikle araştırılır.

Örnek:
Bir borçlunun malvarlığını kaçırmak için bir taşınmazını üçüncü bir kişiye sattığını göstermesi ancak gerçekte böyle bir satışın hiç gerçekleşmemesi mutlak muvazaaya örnek gösterilebilir.

Nispi Muvazaa

Nispi muvazaa, tarafların gerçek bir hukuki ilişki kurması ancak bu ilişkiyi olduğundan farklı şekilde göstermesidir. Bu durumda, işlemde görünüşteki hukuki ilişki sahte, tarafların gizli iradesine uygun olan ilişki ise gerçektir.

1. Kısmen Geçersizdir: Nispi muvazaada görünürdeki işlem geçersiz, tarafların gizli iradesine uygun olan işlem geçerlidir.

2. Gizli İşlem Geçerlidir: Türk Borçlar Kanunu'nun 19. maddesine göre, gizli işlemin şekil şartlarına uygun ve hukuka aykırı olmaması halinde, gizli işlem esas alınır.

3. İspat Yükümlülüğü: Nispi muvazaayı ispatlamak için yazılı deliller, tanıklar veya işlemin hayatın olağan akışına aykırılığı öne sürülebilir.

Örnek:
Bir kişinin taşınmazını, aslında bağışlamak istediği birine satış olarak göstermesi nispi muvazaaya örnektir. Burada satış işlemi görünüşteki işlemdir ve muvazaalıdır. Ancak, bağışlama işlemi gizli ve gerçek iradeye uygun bir işlemdir.

 

Mutlak ve Nispi Muvazaanın Farkları

Kriter	Mutlak Muvazaa	Nispi Muvazaa
Hukuki Geçerlilik	Tamamen geçersiz	Görünürdeki işlem geçersiz, gizli işlem geçerli
Hukuki İrade	Hiçbir gerçek hukuki irade yok	Gizli işlem tarafların gerçek iradesine uygundur
Amaç	Üçüncü kişileri yanıltmak	İlişkiyi olduğundan farklı göstermek

 

İzlenecek Hukuki Yollar

Muris muvazaasına karşı başvurulabilecek davalar şunlardır:

Tapu İptal ve Tescil Davası

Tapu iptal ve tescil davası, muvazaalı işlemlerle devredilmiş taşınmazların mülkiyetinin hukuka uygun şekilde düzeltilmesini amaçlayan bir davadır. Bu dava, miras bırakanın (muris) mal kaçırma amacıyla gerçekleştirdiği işlemlerin tespiti ve tapu kaydının iptali ile mirasçılar adına tescil edilmesi talebiyle açılır. Bu dava genellikle muris muvazaasına dayalı olarak görülür.

Davanın Unsurları

1. Muvazaalı İşlem: Tapuda görünen işlem ile tarafların gerçek iradesinin uyuşmaması.

2. Aldatma Amacı: Miras bırakanın mirasçıları devre dışı bırakma kastı.

3. Hukuka Aykırılık: Taşınmazın devrinde saklı paylı mirasçıların haklarının ihlal edilmesi.

Davacının, muvazaa olduğunu ve miras bırakanın mirasçıları aldatma amacı güttüğünü ispatlaması gereklidir. İspat için kullanılabilecek deliller şunlardır:

Yazılı belgeler (senetler, sözleşmeler),

Tanık beyanları,

Tapu kayıtları,

Hayatın olağan akışına aykırılık.

Mahkeme, muvazaayı tespit ederse, tapu kaydının iptaline ve taşınmazın mirasçıların payı oranında adlarına tesciline karar verir. 

Tenkis Davası

Tenkis davası, saklı paylı mirasçıların miras bırakanın tasarruf oranını aşan işlemlerinin iptali için açtığı davadır. Amaç, saklı pay oranlarının korunmasını sağlamaktır. Bu dava, özellikle miras bırakanın bağışlama veya satış gibi tasarruf işlemleriyle saklı payları ihlal ettiği durumlarda ortaya çıkar.
Saklı Pay Sahipleri ve Pay Oranları

Saklı paylı mirasçılar ve pay oranları Türk Medeni Kanunu’na göre şöyledir:

Altsoy: Yasal miras payının yarısı.

Eş (altsoy ile birlikte): Yasal miras payının dörtte biri.

Eş (anne-baba ile birlikte): Yasal miras payının yarısı.

Anne ve baba: Yasal miras payının dörtte biri.

Tenkis Davasının Unsurları

1. Saklı Payın İhlali: Miras bırakanın saklı paya tecavüz eden bir tasarrufta bulunması.

2. Tasarrufun Geçerliliği: İşlemin hukuken geçerli olması ancak saklı payı ihlal etmesi.

3. Hukuka Aykırılık: Saklı paylı mirasçıların haklarının zedelenmesi.

İspat Yükümlülüğü

Davacı, tasarruf işleminin saklı payı ihlal ettiğini ve bunun hangi ölçüde olduğunu ispatlamalıdır. İspat için tapu kayıtları, bağışlama belgeleri ve tanık ifadeleri kullanılabilir.

Kimler Dava Açabilir?

Miras hakkı ihlal edilen yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar ve evlatlıklar bu davaları açabilir. Muvazaalı işlemin yapıldığı tarihte mirasçı olmayan ancak sonradan mirasçı olan kişiler de dava açma hakkına sahiptir

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Muris muvazaasına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Görevli mahkeme ise Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

Muris muvazaasına dayalı davalarda zamanaşımı veya hak düşürücü süreler;
Mirasçılar, saklı paylarının zedelendiğini öğrendiklerinden itibaren 1 yıl içinde tenkis davasını açmalıdırlar aksi halde dava hakları düşer. 
Ancak, geri kalan muris muvazaası davaları, ayni haklara ilişkin olduğundan herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Dava konusu işlemlerden doğan haklar miras bırakanın ölümünden itibaren ileri sürülebilir

YARGITAY HUKUK GENEL KURULU 2013/2302 E., 2015/1313K. Karar Tarihi: 06.05.2015

“Muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davalarda zamanaşımının söz konusu olmadığı, işlemin muvazaalı olması durumunda üzerinden bir zaman geçmesi halinde geçerli hale gelmeyeceği ve herhangi bir süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabileceği kuşkusuzdur. Bu nedenle muris muvazaasına dayalı olarak dava açılmasının hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değerlendirilmesi mümkün değildir.”